SŁOŬNICZAK

PROSTAHO JAZYKA

Z POLSKIMI TŁUMACZENIAMI

SŁOWNICZEK

JĘZYKA PROSTEGO

Z POLSKIMI TŁUMACZENIAMI

СЛОЎНІЧАК

ПРОСТАЕ МОВЫ

З ПОЛЬСКІМІ ПЕРАКЛАДАМІ

DICTIONARY OF THE

PROSTY LANGUAGE

WITH POLISH TRANSLATIONS

 

Śpis treści

Spis treści / Зьмест / Contents

Alfabet i wymuŭlenie

Alfabet i wymowa

Альфабэт і вымаўленьне

Alphabet & Pronunciation

Śpis skarotoŭ i symbaloŭ

Spis skrótów i symboli

Сьпіс скарачэньняў і сымбаляў List of abbreviations and symbols

Słoŭnik

Słownik

Слоўнік

Dictionary

Deklinacyja prymietnikoŭ

Odmiana przymiotników

Скланеньне прыметнікаў

Declension of Adjectives

 

Alfabet i wymuŭlenie

Alfabet i wymowa / Альфабэт і вымаўленьне / Alphabet & Pronunciation

Aa Bb Cc Ćć Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Ss Śś Tt Uu Ŭŭ Ww Yy Zz Źź Żż Chch Czcz Dźdź Dżdż Szsz

litara	slav.	IPA	litara	slav.	IPA
a	a	a	r	r	r
b	b	b	s	s	s
c	c	ʦ	si	ś	ɕ
ci	ć	tɕ	ś	ś	ɕ
ć	ć	tɕ	t	t	t
d	d	d	u	u	u
e	e	ɛ	ŭ	u	w
f	f	f	w	v	v
g	g	g	y	y	ɨ
h	ɣ	ɣ	z	z	z
i	i	i	zi	ź	ʑ
j	i	j	ź	ź	ʑ
k	k	k	ż	ž	ʐ
l	l	l
ł	ł	ɫ
m	m	m	ch	x	x
n	n	n	cz	č	tʂ
ni	ń	ɲ	dzi		dʑ
ń	ń	ɲ	dź		dʑ
o	o	ɔ	dż	ǯ	dʐ
p	p	p	sz	š	ʂ

Padkreślenyja litary a, e, i, o, u, y u słoŭniku aznaczajuć miesca akcentu.

Podkreślone litery a, e, i, o, u, y w słowniku oznaczają miejsce akcentu.

Падкресьленыя літары a, e, i, o, u, y у слоўніку абазначаюць месца націску.

Śpis skarotoŭ i symbaloŭ

Spis skrótów i symboli / Сьпіс скарачэньняў і сымбаляў / List of abbreviations and symbols

arch.	archaizm	архаізм	archaism
blm.	bez liczby mnogiej	бяз множнага ліку	no plural
cz.	czasownik	дзеяслоў	verb
dok.	dokonany	закончаны	perfective
Dop.	dopełniacz	родны склон	Genitive
gł.	główny	колькасны	cardinal
l.mn.	liczba mnoga	множны лік	plural
licz.	liczebnik	лічэбнік	numeral
Mian.	mianownik	назоўны склон	Nominative
ndok.	niedokonany	незакончаны	imperfective
nprz.	nieprzechodni	непераходны	intransitive
przech.	przechodni	пераходны	transitive
przyim.	przyimek	прыназоўнік	preposition
przysł.	przysłówek	прыслоўе	adverb
r.m.	rodzaj męski	мужчынскі род	masculine gender
r.nij.	rodzaj nijaki	сярэдні род	neuter gender
r.ż.	rodzaj żeński	жаночы род	feminine gender
rzecz.	rzeczownik	назоўнік	noun
spój.	spójnik	злучнік	conjunction
st. wyż.	stopień wyższy	вышэйшая ступень	comparative
tlm.	tylko liczba mnoga	толькі множны лік	plural only
zwr.	zwrotny	зваротны	reflexive
○	formy odmiany	формы скланеньня	declension or conju-
		альбо спражэньня	gation forms
□	tłumaczenie	польскі пераклад	Polish translation
♦	przykłady użycia	прыклады выкарыс-	examples of use
		таньня

• użycie w przysłowiach, выкарысаньне ў пры- use in proverbs and

powiedzeniach –	казках, прымаўках –	sayings – given Polish
podane polskie	паданы польскі	translations are not
tłumaczenie nie jest	пераклад недаслоўны	word-to-word
dosłowne

ahoń

adczynić

adczyniać

abrusak

abłupić

adziecsa

A

1. przyim. □ o ♦ Jana dumaje tolko a sibie. – Ona myśli tylko o sobie. Pryjdzi a druhoj. – Przyjdź o drugiej. Ja udaryŭsa nahoj a stoł.

– Uderzyłem się nogą o stół.

1. spój. □ a ♦ Ty adpaczni, a ja pajdu da sklepu. – Ty odpocznij, a ja pójdę do sklepu.

abałdzieć cz. dok. nprz. ○ abałdzieju abałdziejesz abałdzieŭ abałdzieła □ otumanieć, rozkojarzyć się

abied rzecz. r.m. blm. ○ Dop. abieda □ południe ♦ Pryjdu pad abied. – Przyjdę koło południa.

cz. dok. przech. ○ abłuplu abłupisz

abłupiŭ abłupiła □ obrać ze skórki ♦ My uże abłupili ijca. – Obraliśmy już jajka.

rzecz. r.m. ○ Dop. abruska Mian.

l.mn. abruski □ obrus, serweta ♦ Hości pryjeduć, trebo pałażyć czystyja abruski. – Goście przyjadą, trzeba położyć czyste obrusy.

cz. ndok. przech. ○ adczyniaju

adczyniajesz adczynioŭ adczyniała □ otwierać ♦ Adczyniaj dźwiery, heto ja! – Otwieraj drzwi, to ja!

cz. dok. przech. ○ adczyniu

adczynisz adczyniŭ adczyniła □ ot-worzyć ♦ Jon wiernuŭsa da chaty pjany i żonka jamu ni adczyniła. – On wrócił do domu pijany i żona mu nie otworzyła.

adpaczyć cz. ndok. nprz. ○ adpacznu

adpaczniesz adpacznuŭ adpacznuła □ odpocząć ♦ Jak pryjdu da chaty, adpacznu, pałażusa spać. – Gdy przyjdę do domu, odpocznę, położę się spać.

adpaczynak rzecz. r.m. blm. ○ Dop.

adpaczynku □ odpoczynek ♦

Prydoŭsa b nam adpaczynak. – Przydałby się nam odpoczynek.

adpaczywać czas. ndok. nprz. ○ adpa-

czywaju adpaczywajesz adpaczywoŭ

adpaczywała □ odpoczywać ♦ Ja

zrabiła usiu pracu, teraz adpaczywaju. – Zrobiłam całą pracę, teraz odpoczywam.

adrazu przysł. □ od razu ♦ Ja byŭ tak zmuczany, szto jak tolko pałażyŭsa, adrazu zasnuŭ. –

Byłem tak zmęczony, że jak tylko się położyłem, od razu zasnąłem.

cz. dok. zwr. ○ adziejusa adziejeszsa

adzieŭsa adziełasa □ ubrać się ♦ Hlań, jak jana adziełasa, usio joj widać.

– Zobacz, jak ona się ubrała, wszystko jej widać.

adziewacsa cz. ndok. zwr. ○ adziewajusa adziewajeszsa adziewoŭsa adziewałasa □ ubierać się ♦ Chuczej adziewajsa, nam uże trebo wychadzić. – Ubieraj się szybciej, powinniśmy już wychodzić.

adzieża rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. adzieży □ ubranie, odzież ♦ Każdamu trebo kupić jeżu i adzieżu, a skul hroszy uziać? – Dla każdego trzeba kupić jedzenie i ubranie, a skąd wziąć pieniądze?

adzin licz. gł. ○ r.ż. adna r.nij. adno □ jeden; sam ♦ Choć adno słowo skaży. – Powiedz choć jedno słowo. A ty szto tut tak adzin siedzisz? – A ty

co tu tak sam siedzisz?

rzecz. r.m. ○ Dop. ahnia/ahniu Msc. u

ahniu Mian. l.m. ahni □ ogień ♦ Szto czytajesz? – „Ahniom i mieczom”.

– Co czytasz? – „Ogniem i mieczem”.

akno rzecz. r.nij. ○ Dop. akna Mian. l.mn. okna

• okno ♦ Haspadar adczyniŭ akno u szczyci i wietryć budzie. – Gospodarz otworzył okno w ścianie

• bachonak

• awios rzecz. r.m. blm. ○ Dop. uŭsa □ owies ♦

• Zastałosa tolko kryszku uŭsa dla kania. – Zostało tylko trochę owsa dla konia.

• B

szczytowej i będzie wietrzył.

akuratnie przysł. □ akurat, właśnie wtedy ♦ Niszczaście prychodzić akuratnie tady, kiedy najmiensz jaho czakajesz. – Nieszczęście przychodzi właśnie wtedy, gdy się go najmniej spodziewasz.

akuratny przym. ○ r.ż. akuratna r.nij.

akuratna □ o człowieku: solidny, porządny ♦ Jon taki akuratny, nihdy ni spaźniajecsa. – On jest taki solidny, nigdy się nie spóźnia.

albo spój. □ albo ♦ Pajedu z Marysiaj albo z Zosiaj. – Pojadę z Marysią albo z Zosią.

ale spój. □ ale ♦ My jaho zaprasili, ale jon ni pryszoŭ. – Zaprosiliśmy go, ale on nie przyszedł.

alej rzecz. r.m. blm. ○ Dop. aleju □ olej ♦ Da taho cieścika patrabuju szklanki aleju. – Do tego ciasta potrzebuję szklanki oleju.

apałonik rzecz. r.m. ○ Dop. apałonika Mian. l.mn. apałoniki □ chochla, łyżka

wazowa ♦ Zupu naliwajem apałonikam. – Zupę nalewamy chochlą.

arenda rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. arendy □ dzierżawa ♦ Susied dwa haktary addoŭ u arendu. – Sąsiad dwa hektary oddał w dzierżawę.

asa I rzecz. r.ż. ○ Dop. ase Mian. l.mn. osy □ osa ♦ Czaho ty taki zły, asa cibie ukusiła? – Co ty jesteś taki zły, osa cię ugryzła?

asa II rzecz. r.ż. ○ Dop. ase Mian. l.mn. osy □ topola drżąca; osika ♦ Pry darozi raśli osy. – Przy drodze rosły osiki.

astatni przym. ○ r.ż. astatnia r.nij. astatnia □ ostatni ♦ Mamu, jon astatniu skwaraczku źjeŭ! – Mamo, on zjadł ostatnią skwarkę!

awieczka rzecz. r.ż. ○ Dop. awieczki Mian.

l.mn. awieczki Dop. l.mn. awieczak □

owca ♦ Czy mnoho awieczak majecie? – Czy macie dużo owiec?

rzecz. r.m. ○ Dop. bachonka Mian.

l.mn. bachonki □ bochenek ♦ Czaho aż try bachonki kupiŭ? Adzin źjemo, a dwa sczarstwiejuć! – Po co kupiłeś aż trzy bochenki? Jeden zjemy, a dwa sczerstwieją!

babka rzecz. r.m. ○ babki Mian. l.mn. babki □ babcia ♦ Babku, szto robisz u Dubrowi? – Babciu, co robisz w Dąbrowie?

bacian rzecz. r.m. ○ baciana Mian. l.mn.

baciane □ bocian ♦ Baciane jeszcze ni prylecieli. – Bociany jeszcze nie przyleciały.

baćkie rzecz. r.m. tlm. ○ baćkoŭ □ rodzice ♦

Łukaszenka ni pazwoliŭ wiaźniu

spatkacsa z baćkami. – Łukaszenka nie pozwolił więźniowi spotkać się z rodzicami.

baćko rzecz. r.m. ○ baćki Mian. l.mn. baćkie □ ojciec, tato ♦ Ziutak uże treci raz stau baćkam. – Ziutek już trzeci raz został ojcem.

bałoto rzecz. r.m. blm. ○ Dop. bałota □ błoto

• Chto stolko bałota nanios u chatu? – Kto tyle błota naniósł do domu?

bałota rzecz. r.nij. tlm. ○ Dop. bałot □ bagno, bagna ♦ Heta ptuszka żywie kala wade i na bałotach. – Ten ptak żyje w pobliżu wody i na bagnach.

bonda

burchiel

biedniak

burak

basiakom, basiaczkom przysł. □ na boso

• Na sumu da Nowaho Dwara

trebo basiakom chadzić, inaczaj kamaszy zabrudziacsa. – Na sumę do Nowego Dworu trzeba boso chodzić, inaczej kamasze się zabrudzą.

bić czas. ndok. przech. ○ bju bjesz biŭ biła □ bić; tłuc ♦ Za szto ty jaho bjesz, jon niczoho ni zrabiŭ?! – Za co ty go bijesz, on nic nie zrobił?! Czamu ty bjesz tolko maje kubki, a twaje stajać calusieńkija na poŭcy? – Dlaczego tłuczesz tylko moje kubki, a twoje stoją calutkie na półce?

bieda rzecz. r.ż. ○ Dop. biedy Mian. l.mn. biedy

• 1) bieda; 2) nieszczęście ♦ Bieda tam była takaja, szto zimoj jeli tolko cybulu z alejem. – Bieda tam była taka, że wiosną jedli tylko cebulę z olejem. ♦♦ bieda, choć tancuj – wielka bieda; sytuacja bez wyjścia

rzecz. r.m. ○ Dop. biedniaka Mian.

l.mn. biedniakie □ 1) biedak, nędznik;

2. nieszczęśnik ♦♦ Ot i tak, skazoŭ biedniak i horko zapłakoŭ. – tak to już jest; takie życie

bieły przym. ○ r.ż. bieła r.nij. bieła □ biały ♦

Jon żywie u Biełastoku nidaloko biełaho kaścioła. – On mieszka w Białymstoku niedaleko białego kościoła.

rzecz. r.ż. ○ Dop. bondy Mian. l.mn.

bondy □ świeży chleb tuż po wyjęciu

26. pieca ♦ Maci wyciahnuła bondu z pieczki i pałażyła na stale. –

Mama wyjęła chleb z pieca i położyła na stole.

bot rzecz. r.m. ○ Dop. bota Mian. l.mn. boty □ but ♦ Kupiła ja sabie nowyja boty na abcasach. – Kupiłam sobie nowe buty na obcasach.

brachać czas. ndok. nprz. ○ breszu breszasz

brachoŭ brachała □ głośno szczekać, ujadać ♦ Ni bojsa, hety sabaka tolko bresza, ale ni kusaje. – Nie bój się, ten pies tylko szczeka, ale nie gryzie.

brydki przym. ○ r.ż. brydka r.nij. brydka □ brzydki ♦ Pahoda brydkaja, dziś kasić ni budziem. – Pogoda brzydka, dziś nie będziemy kosić.

buda rzecz. r.ż. ○ Dop. bude Mian. l.mn. budy

• buda ♦ Jon harełku schawoŭ za sabaczaj budoj. – On wódkę schował za psią budą.

bulba rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. bulby □

ziemniaki ♦ Budziem bulbu rezać

da kaszyka. – Będziemy ziemniaki kroić do koszyka. Bulba u parniku warycsa. – Ziemniaki gotują się w parniku.

bulbia rzecz. r.nij. tlm. ○ Dop. bulbiej □ ziemniaki ♦ Bulbia latoś abradzili.

– Ziemniaki w tym roku obrodziły

rzecz. r.m. ○ Dop. buraka Mian. l.mn.

burakie □ burak ♦ U Dubrowi na rynaczku burakie pradajuć pa złatoŭcy. – W Dąbrowie na rynku buraki sprzedają po złotówce.

rzecz. r.m. ○ Dop. burchla Mian.

l.mn. burchli □ bąbel ♦ Jamu ad ciesnych botoŭ zrabilisa burchli. – Od ciasnych butów zrobiły mu się bąble.

bydlaczy przym. ○ r.ż. bydlacza r.nij. bydlacza

• 1) bydlęcy; 2) pastewny ♦ Mnoho ludziej spad Sakołki wywieźli u Sybir u bydlaczych wahonach. – Wielu ludzi spod Sokółki wywieźli na Syberię w bydlęcych wagonach.

Ni jesz taho, heto bydlaczy burak.

– Nie jedz tego, to burak pastewny.

być czas. ndok. nprz. ○ jest jest byŭ była przysz. budu budziesz □ być ♦ Ja soŭtystam

21. wioscy jest. – Jestem sołtysem we

21. caławacsa

21. chacieŭ chacieła żonka sama chocza jego czego chce

21. chabor

wsi.

byk rzecz. r.m. ○ byka Mian. l.mn. bykie □ byk ♦ Dawaj pajedziem pa sałomu, bo bykie hałodnyja stajać.

– Pojedźmy po słomę, bo byki głodne stoją.

bździeć cz. dok. nprz. ○ bżdżu bździsz bździeŭ

bździeła □ pierdzieć ♦♦ A paszoŭ ty

21. sieczku bździeć! – Idź do diabła! dosł. Idź pierdzieć na rżysku!

C

cacka rzecz. r.ż. ○ Dop. cacki Mian. l.mn. cacki

• zabawka ♦ Kiedyści takich cacak ni było. – Kiedyś nie było takich zabawek.

calawać czas. ndok. nprz. ○ caluju calujesz calawoŭ calawała □ celować

caławać czas. ndok. przech. ○ całuju całujesz caławoŭ caławała □ całować

czas. ndok. zwr. ○ całujusa ca-

łujeszsa caławoŭsa caławałasa □ cało-wać się ♦ Budziem caławacsa, tolko ulica budzie tryszczać! – Będziemy się całować, aż ulica będzie trzeszczeć!

cana rzecz. r.ż. ○ Dop. cane Mian. l.mn. ceny □ cena

car rzecz. r.m. ○ Dop. cara Mian. l.mn. care □ car

carkwa rzecz. r.ż. ○ Dop. carkwe Mian. l.mn. cerkwy □ cerkiew

cebrawina rzecz. r.ż. ○ Dop. cebrawiny Mian. l.mn. cebrawiny □ cębrowina

ceglina rzecz. r.ż. ○ Dop. cegliny Mian. l.mn. cegliny □ cegła

cegło rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. cegła □ cegły; dużo cegieł ♦ z cegła ceglany susied

zbudavoŭ chatu z cegła sąsiad zbudował ceglany dom

ceły przym. ○ r.ż. ceła r.nij. ceła □ cały ♦ jon ceły dzień tolko siedzić u chaci on cały dzień tylko siedzi w domu

cep rzecz. r.m. ○ Dop. cepa Mian. l.mn. cape □ cep

rzecz. r.m. ○ Dop. chabora Mian. l.mn.

chabory □ 1) prezent w dowód wdzięczności za coś; 2) łapówka

chacieć czas. ndok. przech. ○ chaczu choczasz

□ chcieć ♦ jahona ni wiedaje, czaho żona sama nie wie,

chałodny przym. ○ r.ż. chałodna r.nij.

chałodna □ zimny, chłodny

chata rzecz. r.ż. ○ Dop. chaty Mian. l.mn. chaty

• dom ♦ paznawato zra-biłosa, trebo iści da chaty – zrobiło się dosyć późno, trzeba iść do domu; czy muchazolu u chaci nima? – czy nie ma w domu muchozolu?

chibo part. □ chyba ♦ Czy chleb da sklepu prywieźli? – Chibo tak. – Czy przywieźli do sklepu chleb? – Chyba tak.

chiżo przysł. ○ st.wyż. chuczej □ szybko

chiży przym. ○ r.ż. chiża r.nij. chiża st.wyż. chuczejszy □ szybki

chlapać czas. ndok. nprz. ○ chlapaju chlapajesz chlapoŭ chlapała □ chla-pać

chutko przysł. ○ st.wyż. chuczej □ szybko ♦ pajedziem pa asfalci, chuczej budzie – pojedziemy drogą asfaltową, będzie szybciej

chmara rzecz. r.ż. ○ Dop. chmary Mian. l.mn.

chmary □ chmura

chwacić I czas. niewł. □ wystarczy ♦ Choczasz jeszcze bulby? – Dziakuju, chwacić. – Chcesz jeszcze ziemniaków? – Dziękuję,

ciplenia

wystarczy.

chwacić II wykrz. □ dosyć; basta

ciahnuć czas. ndok. przech. ○ ciahnu ciahniesz ciahnuŭ ciahnuła □ ciąg-nąć

ciażki przym. ○ r.ż. ciażka r.nij. ciażka □ 1) ciężki; 2) trudny

cichi przym. ○ r.ż. cicha r.nij. cicha □ cichy

ciemnata rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. ciemnate □ ciemność

ciesto rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. ciesta □ ciasto (rozrobiona masa)

cieścik rzecz. r.m. ○ Dop. cieścika Mian. l.mn. cieściki □ ciasto (upieczone)

cikawy przym. ○ r.ż. cikawa r.nij. cikawa □ ciekawy

ciomny przym. ○ r.ż. ciomna r.nij. ciomna □ ciemny

rzecz r.nij. ○ Dop. cipleniaci Mian.

l.mn. cipleniata □ kurczę ♦ kuryca pa padworku chodzić, cipleniata wodzić – kura chodzi po podwórku, prowadza kurczęta

cukar rzecz. r.męs. blm. ○ Dop. cukru □ cukier

cyba rzecz. r.ż. ○ Dop. cyby Mian. l.m. cyby □ żart., pieszcz. noga; gira

cybula rzecz. r.ż. ○ Dop. cybuli Mian. l.mn. cybuli □ cebula

cyment rzecz. r.m. blm. ○ Dop. cymentu □ cement

cyrata rzecz. r.ż. ○ Dop. cyraty Mian. l.mn. cyraty □ cerata

cyrawać czas. ndok. przech. ○ cyruju cyrujesz cyrawoŭ cyrawała □ cero-wać

czatyry licz. gł. □ cztery

czom zaim. pyt. i wzgl. □ dlaczego ♦ Czom ty ni pryszoŭ? – Dlaczego nie przyszedłeś?

czorny przym. ○ r.ż. czorna r.nij. czorna □ czarny

czosnyk rzecz. r.m. blm. ○ Dop. czosnyku □ czosnek

czy I part. pyt. □ czy ♦ Czy dzisiej budziem sieno waroczać? – Czy dzisiaj będziemy przewracali siano?

czy II spój. □ czy ♦ A mo ty wiedajesz, czy pekaes uże pajechoŭ? – A może ty wiesz, czy autobus już pojechał?

czuć czas. ndok. przech. ○ czuju czujesz czuŭ czuła □ słyszeć

czyrwony przym. ○ r.ż. czyrwona r.nij. czyrwona □ czerwony

czytać czas. ndok. przech. ○ czytaju czytajesz czytoŭ czytała □ czytać

Ć

ćmiany przym. ○ r.ż. ćmiana r.nij. ćmiana □ 1) ciemny; 2) mglisty, niewyraźny;

3) delikatnie i jednolicie zachmurzony

ćwiarozy przym. ○ r.ż. ćwiaroza r.nij. ćwiaroza □ trzeźwy

ćwiordy przym. ○ r.ż. ćwiorda r.nij. ćwiorda □ twardy

D

dakul zaim. pyt. i wzgl. □ dokąd ♦ czy wiedajesz, dakul paszli mać i baćko? – Czy wiesz, dokąd poszli mama i tato?

daloki przym. ○ r.ż. daloka r.nji. daloka □ daleki, odległy

daloko przysł. □ daleko

dzicio

durak

drystaczka

daroha

dziehciar

dapruŭde part. □ naprawdę

rzecz. r.ż. ○ Dop. darohi Mian. l.mn.

darohi □ droga ♦ pry darozi rastuć bierozy – przy drodze rosną brzozy

dawoli □ dosyć, wystarczy dobro przysł. □ dobrze

dobry przym. ○ r.ż. dobra r.nij. dobra □ dobry

doŭhi przym. ○ r.ż. doŭha r.nij. doŭha □ długi

doŭho przysł. □ długo

drewo rzecz. r.nji. ○ Dop. drewa Mian. l.mn. drewa □ drzewo; drewno

rzecz. r.ż. ○ Dop. drystaczki

Mian. l.mn. drystaczki biegunka ♦ ni jesz pryskanych śliŭkoŭ, bo drystaczki dastaniesz – nie jedz pryskanych śliwek, bo dos-taniesz biegunki

dumać czas. ndok. nprz. ○ dumaju du-majesz

dumoŭ dumała □ myśleć

rzecz. r.m. ○ Dop. duraka Mian. l.mn.

durakie □ dureń ♦ wy dura-kie, heto ni szczur, heto mysza! – wy durnie, to mysz, a nie szczur! ♦♦ durak

chałodnyja uszy fajtłapa;

pechowiec

durny przym. ○ r.ż. durnaja r.nij. dur-noje □ głupi, durny ♦ pakiń dur-noje – nie przejmuj się bzdurami

dwa licz. ○ r.ż. dźwie r.nij. dwa □ dwa

dziaha rzecz. r.ż. ○ Dop. dziahi Mian. l.mn. dziahi □ pasek ♦♦ bo jak zdejmu

hanawicy ź dziahi! – uważaj, bo się doigrasz!

rzecz. r.nij. ○ Dop. dzicia, dziciaci Mian.

l.mn. dzieci Dop. dziciej, dzieci □ dziecko

• Jak ja i maje dzieci tak i nima u świeci – przy drodze rosną brzozy

dzie zaim. pyt. i wzgl. □ gdzie ♦ a dzie baćko? – musi śpić u chaci – a gdzie ojciec? – chyba śpi w domu

arch. rzecz. r.m. ○ Dop. dziehciara

Mian. l.mn. dziehciare □ 1. osoba zajmująca się wyrobem dziegciu; 2. mieszkaniec Lipska nad Biebrzą

dzień rzecz. r.m. ○ Dop. dnia Mian. l.mn. dnie Dop. dzion □ dzień

dziohać rzecz. r.m. blm. ○ Dop. dziohciu □ dziegieć

dźwiery rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. dźwierej □ drzwi

G

ganak rzecz. r.m. ○ Dop. ganku Mian. l.mn. ganki □ ganek

gardziel rzecz. r.m. ○ Dop. gardziela Mian. l.mn. gardziele □ gardło

gardziołka rzecz. r.ż. ○ Dop. gardziołki Mian. l.mn. gardziołki □ przełyk

gont rzecz. r.m. blm. ○ Dop. gonta □ gont ♦ chata kryta gontam – dom kryty gontem

guzik rzecz. r.m. ○ Dop. guzika Mian. l.mn. guziki □ guzik

H

hadki przym. ○ r.ż. hadka r.nij. hadka □ obrzydliwy

hadzina rzecz. r.ż. □ Dop. hadziny Mian. l.mn. hadziny □ godzina

haława rzecz. r.ż. ○ Dop. haławe Mian. l.mn. hałowy □ głowa

hałodny przym. ○ r.ż. hałodna r.nij. ha-łodna

• głodny

hanawicy rzecz. r.m. tlm. ○ Dop. hana-wic □

imhła

hlanuć

hość

spodnie ♦♦ Bo jak zdejmu hanawicy ź dziahi! – Uważaj, bo się doigrasz!

hara rzecz. r.ż. ○ Dop. hare Mian. l.mn. hory □ góra

haraczy przym. ○ r.ż. haraczaja r.nij. haraczoje □ gorący

harełka rzecz. r.ż. ○ Dop. harełki Mian. l.mn. harełki □ wódka

harszczok rzecz. r.m. ○ Dop. harszczka Mian. l.mn. harszczkie □ garnek

haspadar rzecz. r.m. ○ Dop. haspadara Mian. l.mn. haspadare □ gospodarz

haspadarka rzecz. r.ż. ○ Dop. haspa-darki Mian. l.mn. haspadarki □ gos-podarstwo

hawaryć czas. ndok. przech. ○ hawaru haworysz hawaryŭ hawaryła □ mó-wić

hety zaim. wsk. ○ r.ż. heta r.nij. heta □ ten; tamten

hladzieć czas. ndok. nprz. ○ hladżu hladzisz hladzieŭ hladzieła □ pa-trzeć

hłotka rzecz. r.ż. ○ Dop. hłotki Mian. l.mn. hłotki □ grdyka

czas. dok. nprz. ○ żhlanu hlaniesz

hlanuŭ hlanuła □ spojrzeć ♦ hlań, jaki piekny sabaka – spójrz, jaki ładny

pies

hnać czas. ndok. przech. ○ żanu żaniesz hnoŭ hnała □ pędzić, gnać (ko-goś, coś) ♦

Janko żanie awiecz-ki na hory – Janek pędzi owce na góry.

hniezdo rzecz. r.nij. ○ Dop. hniezda Mian. l.mn. hniezda □ gniazdo

hołka rzecz. r.ż. ○ Dop. hołki Mian. l.mn. hołki

• igła ♦♦ choć hołki źbiraj – bardzo widno

hoły przym. ○ r.ż. hoła r.nij. hoła □ goły, nagi

horki przym. ○ r.ż. horka r.nij. horka □ gorzki

horło rzecz. r.nij. ○ Dop. horła Mian. l.mn. horła □ gardło; jama ustna

hość rzecz. r.m. ○ Dop. haścia Mian. l.mn. hości Dop. l.mn. haściej/haścioŭ □ gość

hreczka rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. hreczki □ gryka

hruski przym. ○ r.ż. hruska r.nij. hruska □ grząski

hrusko przysł. □ grząsko

hruszka rzecz. r.ż. ○ Dop. hruszki Mian. l.mn. hruszki □ gruszka

rzecz. r.m. ○ Dop. haścia Mian. l.mn. hości Dop. l.mn. haściej/haścioŭ □ gość

hryb rzecz. r.m. ○ Dop. hryba Mian. l.mn. hrybe □ grzyb

hurok rzecz. r.m. ○ Dop. hurka Mian. l.mn. hurkie □ ogórek

huś rzecz. r.ż. ○ Dop. husi Mian. l.mn. husi □ gęś

huŭno rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. huŭna Mian. l.mn. hoŭna □ gówno

I

ijko rzecz. r.nij. ○ Dop. ijka Mian. l.mn. ijca

Dop. ijec □ jajko

rzecz. r.ż. ○ Dop. imhły Mian. l.mn.

imhły □ mgła ♦♦ chaj na jich Boh ciomnuju imhłu naśle! – niech ich

piorun trzaśnie!

inszy zaim. ○ r.ż. insza r.nij. insza □ inny

iści czas. ndok. nprz. ○ idu idziesz szoŭ szła □ iść ♦ Dakul idziesz? – Da dochtara idu. – Dokąd idziesz? – Idę do lekarza.

J

kaścioł

l.mn.

 

ja zaim. os. ○ Dop. minie Cel. mnie Bier. minie Narz. mnoj/mnoju Msc. mnie □ ja

jana zaim. os. r.ż. ○ Dop. ije Cel. joj Bier. ije Narz. joj/joju Msc. joj □ ona

jano zaim. os. r.nij. ○ Dop. jaho Cel. jamu Bier. jaho Narz. jim Msc. jim □ ono

jabłyko rzecz. r.nij. ○ Dop. jabłyka Mian. l.mn. jabłyka □ jabłko

jabłynia rzecz. r.ż ○ Dop. jabłyni Mian. l.mn. jabłyni □ jabłoń

jarmień rzecz. r.m. ○ Dop. jarmienia Mian. l.mn. jarmnieni □ rzemień

jazyk rzecz. r.m. ○ Dop. jazyka Mian. l.mn. jazykie □ język

jeść czas. ndok. przech. ○ jem jesi jeŭ jeła tr. rozk. jesz □ jeść

jeszcze part. □ jeszcze

jon zaim. os. r.m. ○ Dop. jaho Cel. jamu Bier. jaho Narz. jim Msc. jim □ on

K

kab spój. □ żeby ♦♦ A kab ty skis i raźcioksa! – Niech cię cholera weźmie!

kaczarha rzecz. r.ż. ○ Dop. kaczarhie Mian. l.mn. kaczerhi □ kosior

kali zaim. pyt. i wzgl. □ kiedy

kaliś, kaliści zaim. nieokr. □ kiedyś

kałoć czas. ndok. przech. ○ kalu kołasz kałoŭ kałoła □ kłuć

kamar rzecz. r.m. ○ Dop. kamara Mian. l.mn. kamare □ komar

kamień rzecz. r.m. ○ Dop. kamienia Mian. l.mn. kamieni Dop. l.mn. mnoho kamień ale

po liczebnikach od 5 piać kamieni □ kamień

kampot rzecz. r.m. blm. ○ Dop. kampotu □

kompot ♦ Mać nawaryła kampotu

26. wiszni. – Mama ugotowała kompot z wiśni.

kaniec rzecz. r.m. ○ Dop. kanca Mian. l.mn. kance □ koniec

karowa rzecz. r.ż. ○ Dop. karowy Mian. l.mn. karowy □ krowa

karszak rzecz. r.m. ○ Dop. karszaka Mian.

karszakie □ jastrząb

rzecz. r.m. ○ Dop. kaścioła Mian. l.mn.

kaścioły □ kościół ♦ nowyja pantofli kupiŭ, jak u kaścioli byŭ, to usie hladzieli – kupiłem nowe pantofle, gdy byłem w kościele, to wszyscy patrzeli

kasztan rzecz. r.m. ○ Dop. kasztana Mian.

l.mn. kasztane □ 1) kasztano-wiec; 2) kasztan

kawal rzecz. r.m. ○ Dop. kawala Mian. l.mn. kawale □ kowal

kaza rzecz. r.ż. ○ Dop. kaze Mian. l.mn. kózy □ koza

kazać czas. ndok. przech. ○ każu każasz kazoŭ kazała □ kazać, nakazywać

kazulka rzecz. r.ż. ○ Dop. kazulki Mian. l.mn.

kazulki □ owad pełzający

kidać czas. ndok. przech. ○ kidaju kidajesz kidoŭ kidała □ rzucać ♦ nie kidaj u jaho kamień – nie rzucaj w niego

kamieniami

kiedy zaim. pyt. i wzgl. □ kiedy

kiedyś, kiedyści zaim. nieokr. □ kie-dyś

kinuć czas. dok. przech. ○ kinu kiniesz kinuŭ kinuła 1) rzucić ♦ kinuŭ torbu u kut

1. pabieh na padworak – rzucił torbę w kąt i pobiegł na dwór; 2) rzucić, zostawić ♦ kinuła szkołu i pa-jechała u Anhliju – zostawiła szkołę i pojechała do Anglii

kipiatok rzecz. r.m. blm. ○ Dop. kipiat-ku □

wrzątek

kisły przym. ○ r.ż. kisła r.nij. kisła □ kwaśny

kubak

kusać

kuryć

klikać czas. ndok. przech. ○ kliczu kli-czasz klikoŭ klikała □ wołać ♦ kli-kaj

baćku, pałudzień hatowy – wołaj tatę, obiad gotowy

koń rzecz. r.m. ○ Dop. kania Mian. l.mn. koni Dop. l.mn. kaniej □ koń ♦ ska-ży antkawi, chaj kania pry-wiaża – powiedz Antkowi, niech przywiąże konia

kot rzecz. r.m. ○ Dop. kata Mian. l.mn. kate □ kot

koŭdra rzecz. r.ż. ○ Dop. koŭdry Mian. l.mn. koŭdry □ kołdra

kresło rzecz. r.nij. ○ Dop. kresła Mian. l.mn. kresła □ krzesło

kroszki rzecz. r.ż. tlm. ○ Dop. kroszkoŭ □ okruchy ♦ trebo wycierć kroszki sa stołu – trzeba wytrzeć okruchy ze stołu

kroŭ rzecz. r.ż. ○ Dop. krywi □ krew krychu przysł. □○ trochę

kryszaczku przysł. □ troszeczkę, od-robinkę

kryszku przysł. □ troszkę, odrobinę kryż rzecz. r.m. ○ Dop. kryża Mian. l.mn. kryże

• krzyż

rzecz. r.m. ○ Dop. kubka Mian. l.mn.

kubki □ kubek ♦ Paliwaj, usie czakajuć i kampot u kubkach staić. – Polewaj, wszyscy czekają i kompot w kubkach stoi.

kudrawiec rzecz. r.m. ○ Dop. kudroŭca Mian. l.mn. kudroŭcy □ człowiek o kręconych włosach

kudrawy przym. ○ r.ż. kudrawa r.nij. kudrawa □ kędzierzawy, kudłaty

kulbak rzecz. r.m. ○ Dop. kulbaka Mian. l.mn. kulbakie □ żart. palec

kupczy przym. ○ r.ż. kupcza r.nij. kupcza □ kupowany, ze sklepu ♦ swaje jabłyka czy kupczyja? – to swoje jabłka czy ze sklepu?

kuranio rzecz. r.nij. ○ Dop. kuraniaci Mian. l.mn. kuraniata □ kurczę

kuryca rzecz. r.ż. ○ Dop. kurycy Mian. l.mn. kurycy □ kura

czas. ndok. przech. ○ kuru kurysz kuryŭ

kuryła □ palić (papierosy)

kurycsa czas. ndok. zwr. niewł. ○ (janó) kurytsa kuryłosa □ kurzyć się

czas. ndok. przech. ○ kusaju kusajesz

kusoŭ kusała □ gryźć ♦ ni padychodź da sabaki, kab ni pakusoŭ cibie

nie podchodź do psa, żeby cię nie pogryzł

kwietka rzecz. r.ż. ○ Dop. kwietki Mian. l.mn.

kwietki □ kwiatek

lecieć

L

ladoŭka rzecz. r.ż. ○ Dop. ladoŭki Mian. l.mn.

ladoŭki □ lodówka

czas. ndok. nprz. ○ leczu lecisz lecieŭ

lecieła □ 1) o człowieku biec; 2) o ptaku,

samolocie lecieć

lepić czas. ndok. przech. ○ leplu lepisz lepiŭ lepiła □ lepić

les rzecz. r.m. ○ Dop. lesu Mian. l.mn. lese □ las

• palez niedźwiedź u les pierdzieć

– poszedł niedźwiedź pierdzieć do lasu

leto rzecz. r.nij. ○ Dop. leta Mian. l.mn. leta □ lato

lipa rzecz. r.ż. ○ Dop. lipy Mian. l.mn. lipy □ lipa

lubić czas. ndok. przech. ○ lublu lubisz lubiŭ lubiła □ lubić

mieża

miesiacy

Ł

ławuszczy przym. ○ r.ż. ławuszcza r.nij. ławuszcza □ o zwierzęciu lubiący polować

łastoŭka/łastuŭka rzecz. r.ż. ○ Dop. łastoŭki Mian. l.mn. łastoŭki □ jas-kółka

łob rzecz. r.m. ○ Dop. łoba Mian. l.mn. łabe □ czoło ♦♦ da łoba nabić – wbić sobie do głowy

łoŭka rzecz. r.ż. ○ Dop. łoŭki Mian. l.mn. łoŭki

• ławka

łożak rzecz. r.m. ○ Dop. łożka Mian. l.mn. łożki

• łóżko

łożka rzecz. r.ż. ○ Dop. łożki Mian. l.mn. łożki ○□ łyżka

łupa rzecz. r.ż. ○ Dop. łupy Mian. l.mn. łupy □

1. warga; 2) w l.mn. łupy usta ◊ z lit. lūpa ♦ dziedko to chibo wypiŭszy, bo łupy raździawiŭ – dziadek to chyba coś wypił, bo usta rozdziawił

łysy przym. ○ r.ż. łysa r.nij. łysa □ łysy ♦ ja chaczu aładzioŭ pieczanych na skwaradzie i małaka ad czornaj łysaj karowy – chcę placków pieczonych na patelni i mleka od czarnej łysej krowy

M

machorka rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. ma-chorki

• tytoń, tabaka

mahiła rzecz. r.ż. ○ Dop. mahiły Mian. l.mn. mahiły □ grób, mogiła

małady przym. ○ r.ż. maładaja r.nij. maładoje

• młody

mały przym. ○ r.ż. małaja r.nij. małoje □ mały

maroz rzecz. r.m. blm. ○ Dop. marozu □ mróz ♦ Mnie ad marozu palcy paczyrwanieli. – Od mrozu poczerwieniały mi palce.

masło rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. masła □ masło

mhlisty przym. ○ r.ż. mhlista r.nji. mhlista □ mglisty

mhła rzecz. r.ż. ○ Dop. mhły Mian. l.mn. mhły

• mgła

miachki przym. ○ r.ż. miachka r.nij. miachka

• miękki

miaso rzecz. r.nij. blm. ○ Dop. miasa □ mięso

mieć czas. ndok. przech. ○ maju majesz mieŭ mieła □ mieć

miensz przysł. st. wyż. □ mniej

miesiac rzecz. r.m. ○ Dop. miesiaca Mian. l.mn.

□ 1) miesiąc; 2) księżyc

mieszać I czas. ndok. przech. ○ mieszaju mieszajesz mieszoŭ mieszała □ mie-szać

mieszać II czas. ndok. nprz. ○ mieszaju

mieszajesz mieszoŭ mieszała □ prze-szkadzać

rzecz. r.ż. ○ Dop. mieże Mian. l.mn.

mieży □ 1) miedza ♦ hlań, chto idzie mieżoj – spójrz, kto idzie miedzą; 2) granica ♦ ja jeszcze ni byŭ za mieżoj – jeszcze nie byłem za granicą

misaczka rzecz. r.ż. ○ Dop. misaczki Mian. l.mn. misaczki □ miska

mnoho przysł. □ dużo

muraszka

□ mąka

Mian. l.mn.

moj zaim. dzierż ○ r.ż. maja r.nij. maje □ mój

mohiłki rzecz. r.ż. tlm. ○ Dop. mohiłak □ cmentarz

morkwa rzecz. r.ż. ○ Dop. morkwy Mian.

l.mn. morkwy □ marchew

mucha rzecz. r.ż. ○ Dop. muchi muchi □ mucha

muka rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. mukie

rzecz. r.ż. ○ Dop. muraszki Mian.

l.mn. muraszki □ mrówka musi part. □ chyba

N

naha rzecz. r.ż. ○ Dop. nahie Mian. l.mn. nohi

• noga

nawat part. □ nawet

ni part. występuje niesamodzielnie, jako

zaprzeczenie innego wyrazu; por. > nie □ nie ♦ Czy była ty u kaścioli? – Ni

była. – Czy byłaś w kościele? – Nie byłam.

nidziela rzecz. r.ż. ○ Dop. nidzieli Mian. l.mn. nidzieli □ niedziela

nie part. występuje samodzielnie; por. > ni □ nie ♦ Czy była ty u kaścioli? – Nie.

– Czy byłaś w kościele? – Nie.

nos rzecz. r.m. ○ Dop. nasa Mian. l.mn. nase □ nos

nowy przym. ○ r.ż. nowa r.nij. nowa □ nowy

noż rzecz. r.m. ○ Dop. naża Mian. l.mn. naże □ nóż

paliwać

palcy

padworka Mian.

przygoto-wać,

O

ocat rzecz. r.m. blm. ○ Dop.octu □ ocet

oko rzecz. r.nij. ○ Dop. oka Mian. l.mn. oczy □ oko

osień rzecz. r.ż. ○ Dop. osieni Mian. l.mn. osieni

• jesień

oziero rzecz. r.nij. ○ Dop. oziera Mian. l.mn.

aziora □ jezioro

P

pachmielicsa czas. dok. zwr. ○ pach-mielusa pachmieliszsa pachmieliŭsa pachmieliłasa

• napić się piwa ♦ zachacieŭ ja raz

upicsa, wyhnać wodki, pachmielicsa – razu pewnego zapragnąłem się upić, napędzić wódki, napić się piwa

paczać czas. dok. przech. ○ pacznu paczniesz paczoŭ paczała □ zacząć

paczatak rzecz. r.m. ○ Dop. paczatku Mian. l.mn. paczatki □ początek

paczynać czas. ndok. przech. ○ paczy-naju paczynajesz paczynoŭ paczynała □ zaczynać

padrychtawacsa czas. dok. zrw. ○

padrychtujusa padrychtujeszsa

padrychtawoŭsa padrychtawałasa □ przygotować się, przyszyko-wać się

padrychtawać czas. dok. przech. ○ padrychtuju padrychtujesz padrych-tawoŭ

padrychtawała □ przyszykować

padworak rzecz. r.m. ○ Dop.

l.mn. padworki □ podwórko

pajści czas. ndok. nprzech. ○ pajdu pojdziesz paszoŭ paszła □ pójść

palac rzecz. r.m. ○ Dop. palca Mian. l.mn.

□ palec

czas. ndok. przech. ○ paliwaju

paliwajesz paliwoŭ paliwała □ polewać ♦

Pojdziem da chaty, uże harełki ni paliwajuć. – Chodźmy do domu, już wódki nie polewają.

pałudnawać czas. ndok. nprz. ○ pałud-nuju pałudnujesz pałudnawoŭ pałud-nawała □ jeść obiad

pałudzień rzecz. r.m. ○ Dop. pałudnia Mian. l.mn. pałudni □ obiad

panidziełak rzecz. r.m. ○ Dop. pani-dziełka Mian. l.mn. panidziełki □ po-niedziałek

papierć czas. dok. nprz. ○ papru pa-presz

pieczka

parwać

piryndzić

piryndy

parasia

papior papierła □ pognać, popędzić, pobiec, pojechać, poś-pieszyć

rzecz. r.nij. ○ Dop. parasiaci Mian.

l.mn. parasiata □ prosię ♦ zoŭtra parasiata da Mazuroŭ da Alecka pawieziem – jutro zawieziemy prosięta do Mazu-rów do Olecka

parazkidwać czas. dok. przech. ○ paraz-kidwaju parazkidwajesz parazkid-woŭ

parazkidwała □ porozrzucać

pareczka rzecz. r.ż. ○ Dop. pareczki Mian.

l.mn. pareczki □ porzeczka

paroh rzecz. r.m. ○ Dop. paroha Mian. l.mn. parohi □ próg

czas. dok. przech. ○ parwu parwiesz parwoŭ parwała □ porwać

paświścioł rzecz. r.m. ○ Dop. paświś-cioła Mian. l.mn. paświścioły □ 1) gwizdek; 2) osoba niepo-ważna

paŭuk rzecz. r.m. ○ Dop. paŭuka Mian. l.mn. paŭukie □ pająk

piać licz. gł. ○ Dop. piaci □ pięć

piadź rzecz. r.ż. ○ piadzi Mian. l.mn. piadzi □

pięść

rzecz. r.ż. ○ Dop. pieczki Mian. l.mn.

pieczki □ piec ♦ Tyja parwanyja kapci to uże da pieczki pajduć. – Te porwane kapcie to już do pieca pójdą.

pieczy czas. ndok. przech. ○ pieku pie-czesz piok piekła □ piec

piekar rzecz. r.m. ○ Dop. piekara Mian. l.mn. piekare □ piekarz

pierac rzecz. r.m. blm. piercu □ pieprz

piekny przym. ○ r.ż. piekna r.nij. piekna □ ładny

pierastać czas. dok. nprzech. ○ piera-stanu pierastaniesz pierastoŭ piera-stała □ przestać

pierć czas. ndok. nprz. ○ pru presz pior pierła

• gnać, pędzić, biec, je-chać, śpieszyć ♦ jon z hare tak chutko

pior, szto plandeku sarwało – on tak szybko jechał z górki, że zerwało plandekę

pieśnia rzecz. r.ż. ○ Dop. pieśni Mian. l.mn. pieśni □ piosenka

pietuch rzecz. r.m. ○ Dop. pietucha Mian. l.mn. pietuchie □ kogut

piła rzecz. r.ż. ○ Dop. piłe Mian. l.mn. piłe □ piła

piłka rzecz. r.ż. ○ Dop. piłki Mian. l.mn. piłki □ piłka

pirynda rzecz. r.ż ○ Dop. piryndy Mian. l.mn.

□ gaduła, papla

czas. ndok. przech. ○ piryn-dżu

piryndzisz piryndziŭ piryndziła □ rozmawiać o rzeczach małej wagi, gadać, plotkować

pisać czas. ndok. przech. ○ piszu piszasz pisoŭ pisała □ pisać

płachta rzecz. r.ż. ○ Dop. płachty Mian. l.mn. płachty □ prześcieradło

poszuŭka rzecz. r.ż. ○ Dop. poszuŭki Mian. l.mn. poszuŭki □ poszewka

pracawać czas. ndok. nprz. ○ pracuju

pracujesz pracawoŭ pracawała □ pra-cować

praść czas. ndok. przech. ○ pradu pra-dziesz proŭ prała □ prząść

proŭda rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. proŭdy □ prawda

pruŭdziwy przym. ○ r.ż. pruŭdziwa r.nij. pruŭdziwa □ prawdziwy

pryhladacsa czas. ndok. nprz. ○ pry-hladajusa pryhladajeszsa pryhladoŭ-sa

pryhladałasa □ przyglądać się

pryhnać czas. dok. przech. ○ pryżanu pryżaniesz pryhnoŭ pryhnała □ przygnać

pszanica rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. pszanicy □ pszenica

pszczała rzecz. r.ż. ○ Dop. pszczałe Mian. l.mn.

□ rozbierać się

 

pszczoły □ pszczoła

pyrczaj rzecz. r.m. blm. ○ Dop. pyrczaja □

perz

R

rabić czas. ndok. przech. ○ rablu robisz rabiŭ rabiła □ robić

ramonak rzecz. r.m. ○ Dop. ramonka Mian. l.mn. ramonki □ rumianek

razpluszczyć czas. dok. przech. ○ raz-

pluszczu razpluszczysz razpluszczyŭ

razpluszczyła □ otworzyć (oczy)

raździawa rzecz. r.ż. ○ Dop. raździawy Mian.

l.mn. raździawy □ ciamajda, fajtłapa

raździecsa czas. dok. zwr. ○ raździejusa

raździejeszsa raździeŭsa raździełasa □ rozebrać się

raździewacsa czas. ndok. zwr. ○ raź-dziewajusa raździewajeszsa raździe-woŭsa

raździewałasa

redźka rzecz. r.ż. ○ Dop. redźki Mian. l.mn. redźki □ rzodkiew, rzod-kiewka

reka/raka rzecz. r.ż. ○ Dop. reki Mian. l.mn. reki □ rzeka

roh rzecz. r.m. ○ Dop. raha Mian. l.mn. rahie □ róg

rok rzecz. r.m. ○ Dop. roku Mian. l.mn. leta □ rok

ruka rzecz. r.ż. ○ Dop. rukie Mian. l.mn. ruki

• ręka

rwać czas. ndok. przech. ○ rwu rwiesz rwoŭ rwała

• rwać

rychtawacsa czas. ndok. zwr.. ○ rych-tujusa rychtujeszsa rychtawoŭsa rychtawałasa □ przygotowywać się, szykować się

rychtawać czas. ndok. przech. ○ rych-tuju rychtujesz rychtawoŭ rychta-wała □ przygotowywać, szykować

skwaraczka

szkadawać

szałaput

samachod

□ sól

S

sabaka rzecz. r.m. ○ Dop. sabaki Mian. l.mn. sabaki □ pies

sałodki przym. ○ r.ż. sałódka r.nij. sałódka □ słodki

sałoma rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. sałomy □ słoma

rzecz. r.m. ○ Dop. sama-chodu

Mian. l.mn. samachody □ sa-mochód ♦ takim samachodam to i da Jaświłoŭ ni stydno pa-jechać – takim samochodem to i do Jaświł nie wstyd pojechać

samahon rzecz. r.m. blm. ○ Dop. sama-honu

• samogon ♦ pradoŭ samachod za kanku samahonu – sprzedał samochód za kankę samogonu

samahonczy przym. ○ r.ż. samahoncza r.nji.

samahoncza □ o alkoholu włas-nej produkcji

samahonka rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. samahonki □ samogon

sasna rzecz. r.ż. ○ Dop. sasne Mian. l.mn. sosny

• sosna

serca rzecz. r.ż. ○ Dop. serca Mian. l.mn. serca

• serce

sierada rzecz. r.ż. ○ Dop. sierade Mian. l.mn. sierade Bier. l.mn. (u) sierady □ środa

sieredzina rzecz. r.ż. ○ Dop. sieredziny Mian. l.mn. sieredziny □ krzyż (część ciała)

skazać czas. dok. przech. ○ skażu ska-żasz skazoŭ skazała □ powiedzieć

skazka rzecz. r.ż. ○ Dop. skazki Mian. l.mn. skazki □ bajka

skul zaim. pyt. i wzgl. □ skąd

rzecz. r.ż. ○ Dop. skwaraczki

Mian. l.mn. skwaraczki □ skwarka ♦ mamu, jon astat-niu skwaraczku paciahnuŭ – mamo, on wziął ostatnią skwar-kę

sol rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. soli

spać czas. ndok. nprz. ○ śplu śpisz spoŭ spała

• spać

spuszysty przym. ○ r.ż. spuszysta r.nij. spuszysta □ puszysty

sraka rzecz. r.ż. ○ Dop. sraki Mian. l.mn. sraki

• dupa ♦ Hety kasmita musi z

Marsa prylecieŭ i naszyja zbrojnyja siły jaho ad razu u sraku zaatakawali. – Ten kos-mita chyba z Marsa przyleciał i nasze siły zbrojne od razu zaatakowały go w dupę. ♦♦ sra-ka matyka – guzik prawda

stajać czas. ndok. nprz. ○ staju stoisz stajoŭ stajała □ stać

stary przym. ○ r.ż. staraja r.nji. staroje □ stary

stolar rzecz. r.m. ○ Dop. stolara Mian. l.mn. stalare □ stolarz

stoł rzecz. r.m. ○ Dop. stała Mian. l.mn. stałe □ stół

subota rzecz. r.ż. ○ Dop. suboty Mian. l.mn. suboty □ sobota

swoj zaim. dzierż. zwr. ○ r.ż. swaja r.nij. swaje

• swój

rzecz. r.m. ○ Dop. szałaputa Mian.

l.mn. szałaputy □ osoba ener-giczna i roztargniona, nieuważ-na

szczoki rzecz. r.ż. tlm. ○ Dop. szczok/ szczokoŭ

• policzki

sześć licz. gł. ○ Dop. szaści □ sześć

czas. ndok. przech. ○ szka-duju

szkadujesz szkadawoŭ szkada-wała □ żałować ♦ jana mnie szkaduje na harełku dziesiać złotych – ona żałuje mi dziesię-ciu złotych na wódkę; heto zły czaławiek, ni trebo jaho szka-dawać – to zły człowiek, nie na-leży go żałować;

szkaduj, szto ni pajechała z nami

– żałuj, że nie pojechałaś z nami

szlabanczyk

szkarpetka Mian. l.mn.

 

rzecz. r.ż. ○ Dop. szkarpetki szkarpetki □ skarpeta

rzecz. r.m. ○ Dop. szlabanczyka

Mian. l.mn. szlabanczy-ki □ wąskie łóżko z drewnianą klapą, po której opuszczeniu służy jako ławka z oparciem

szwedar rzecz. r.m. ○ Dop. szwedra Mian. l.mn. szwedry □○ sweter

szyroki przym. ○ r.ż. szyróka r.nij. szyróka □ szeroki

Ś

śloza rzecz. r.ż. ○ Dop. ślozy Mian. l.mn. ślozy

• łza

śniedać czas. ndok. nprz. ○ śniedaju śniedajesz śniedoŭ śniedała □ jeść śniadanie

śniedanie rzecz. r.nij. ○ Dop. śniedania Mian. l.mn. śniedania □ śniadanie

śnieh rzecz. r.m. ○ Dop. śniehu Mian. l.mn. śniehi □ śnieg

świerbieć czas. ndok. niewł. ○ świerbić świerbieŭ świerbieła □ swędzieć

świet rzecz. r.m. ○ Dop. świetu □ świat

świnia rzecz. r.ż. ○ Dop. świnie Mian. l.mn. świnie Dop. l.mn. świniej □ świnia

świstok rzecz. r.ż. ○ Dop. świstka Mian. l.mn. świstkie □ gwizdek

trymać

trapietun

trapajło

T

tabaretka rzecz. r.ż. ○ Dop. tabaretki Mian.

l.mn. tabaretki □ taboret

taksoŭka Dop. taksoŭki Mian. l.mn.

taksoŭki □ samochód osobowy

talerka rzecz. r.ż. ○ Dop. talerki Mian. l.mn.

talerki □ talerz

tamaj zaim. wsk. □ tam

tapol rzecz. r.m. ○ Dop. tapala Mian. l.mn.

tapale □ topola

toŭkanica rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. toŭkanicy □ purre ziemniaczane

traczawienie rzecz. r.nij. blm. ○ Dop.

traczawienia □ trociny

trapaczka rzecz. r.ż. ○ Dop. trapaczki Mian.

l.mn. trapaczki □ trzepaczka

rzecz. r.nij. ○ Dop. trapajła Mian.

l.mn. trapajła □ 1) trzepaczka; 2)

osoba roztargniona, nieuważna

rzecz. r.m. ○ Dop. trapietuna Mian.

l.mn. trapietune □ osoba nie-cierpliwa,

nadpobudliwa; nar-waniec

trawa rzecz. r.ż. ○ Dop. trawe Mian. l.mn.

trawy □ trawa

trebo czas. niewł. □ trzeba

try licz. gł. ○ Dop. troch □ trzy

czas. ndok. przech. ○ trymaju

trymajesz trymoŭ trymała □ trzymać

tryszczać czas. ndok. nprz. ○ tryszczu

tryszczysz tryszczoŭ tryszczała □

trzeszczeć ♦ tolko ulica budzie

tryszczać – bardzo mocno,

intensywnie

tut zaim. wsk. □ tu, tutaj

twoj zaim dzierż. ○ r.ż. twaja r.nij. twaje □ twój

tydzień rzecz. r.m. ○ Dop. tydnia Mian. l.mn.

tydni □ tydzień

wierabiej

wienkie

U

uczora przysł. □ wczoraj

uczyć czas. ndok. przech. ○ uczu uczysz uczyŭ uczyła □ uczyć

uczycsa czas. ndok. zwr. ○ uczusa uczyszsa uczyŭsa uczyłasa □ uczyć się

ulica rzecz. r.ż. ○ Dop. ulicy Mian. l.mn. ulicy

• ulica ♦♦ tolko ulica budzie tryszczać – bardzo moc-no, intensywnie

usieńko zaim. □ wszystko

uŭtorak rzecz. r.m. ○ Dop. uŭtorka Mian. l.mn. uŭtorki □ wtorek

uziać czas. dok. przech. ○ waźmu woźmiesz

uzioŭ uziała □ wziąć

uzieracsa czas. ndok. nprzech. ○ uzie-rajusa uzierajeszsa uzieroŭsa uziera-łasa □

patrzeć

uże part. □ już

W

waryć czas. ndok. przech. ○ waru warysz waryŭ waryła □ gotować ♦ Wary chutko bulbu, czas pałudnawać. – Gotuj szybko ziemniaki, czas jeść obiad.

wada rzecz. r.ż. ○ Dop. wade Mian. l.mn. wody

• woda

wieczar rzecz. r.m. ○ wieczara Mian. l.mn.

wieczary □ wieczór

wieczera rzecz. r.ż. ○ Dop. wieczery Mian.

l.mn. wieczery □ kolacja

wieczerać czas. ndok. nprz. ○ wiecze-raju wieczerajesz wieczeroŭ wiecze-rała □ jeść kolację

wiedro rzecz. r.nij. ○ Dop. wiedra Mian. l.mn.

wiedra □ wiadro

wieliki przym. r.ż. ○ wielika r.nij. wielika

st.wyż. bolszy □ duży

wienik rzecz. r.m. ○ Dop. wienika Mian. l.mn. wieniki □ drapak, prosta miotła z gałązek

wienok rzecz. r.m. ○ Dop. wienka Mian. l.mn.

□ wieniec; wianek

rzecz. r.m. ○ Dop. wierabja Mian.

l.mn. wierabji □ wróbel

wiesna rzecz. r.ż. ○ wiesne Mian. l.mn. wiosny

• wiosna

wołas rzecz. r.m. ○ Dop. wołasa Mian. l.mn. wałase □ włos

wuzki przym. ○ r.ż. wuzka r.nij. wuzka □ wąski

wycierć czas. dok. przech. ○ wytru wytrasz wycier wycierła □ wytrzeć

wycirać czas. ndok. przech. ○ wyciraju wycirajesz wyciroŭ wycirała □ wy-cierać

wykidać czas. ndok. przech. ○ wykidaju wykidajesz wykidoŭ wykidała □ wy-rzucać

wykinuć czas. dok. przech. ○ wykinu wykiniesz wykinuŭ wykinuła □ wy-

zaczynieny

rzucić

wysoki przym. ○ r.ż. wysoka r.nij. wy-soka □ wysoki

wytrymać czas. dok. przech. ○ wytry-maju wytrymajesz wytrymoŭ wytry-mała □ wytrzymać

wywiernuć czas. dok. przech. ○ wy-wiernu wywierniesz wywiernuŭ wy-wiernuła □ wywrócić, przewrócić

Z

zaczyniać czas. ndok. przech. ○ zaczy-niaju

zaczyniajesz zaczynioŭ zaczy-niała □ zamykać

zaczynić czas. dok. przech. ○ zaczyniu zaczynisz zaczyniŭ zaczyniła □ za-mknąć

przym. ○ r.ż. zaczyniena r.nij.

zaczyniena □ zamknięty ♦ Biedronka ceły miesiac za-czyniena była, dach reman-tawali – Biedronka była cały miesiąc zamknięta, remontowa-no dach

zboża rzecz. r.nij. ○ Dop. zboża Mian. l.mn. zboża □ zboże

zdarowy przym. ○ r.ż. zdarowa r.nij. zdarowa

• zdrowy ♦ kab ty zda-rowa była!

– niech ci Bóg da zdrowie!

zdochnuć czas. dok. nprzech. ○ zdochnu zdochniesz zdochnuŭ zdochnuła □

zdechnąć

ziachać czas. ndok. nprz. ○ ziachaju ziachajesz ziachoŭ ziachała □ zie-wać

ziapać czas. ndok. nprz. ○ ziapaju ziapajesz ziapoŭ ziapała □ sapać

ziegra rzecz. r.nij. tlm. ○ Dop. ziegier □ żart. ślepia, oczy

zielony przym. ○ r.ż. zielona r.nij. zielona □ zielony

ziemla rzecz. r.ż. ○ Dop. ziemle Mian. l.mn. ziemli □ ziemia

zierno rzecz. r.nij. Dop. zierna Mian. l.mn. zierna □ ziarno

ziewać czas. ndok. nprz. ○ ziewaju zie-wajesz ziewoŭ ziewała □ ziewać

zima rzecz. r.ż. ○ Dop. zime Mian. l.mn. zimy □ zima

złapać czas. dok. przech. ○ złapaju złapajesz złapoŭ złapała □ złapać

zławać czas. ndok. nprzech. ○ złuju złujesz zławoŭ zławała □ złościć się

znajści

czas. ndok. nprz. ○ znojdu znoj-dziesz

znajszoŭ znajszła □ znaleźć ♦ znajszoŭ

pantofli pad łożkam, a dumaŭ,

szto sabaki dzieści panieśli –

znalazłem pantofle pod łóżkiem, a

myślałem, że psy gdzieś zaniosły

zoŭtra przysł. □ jutro

zrabić czas. dok. prz. ○ zrablu zrobisz zrabiŭ zrabiła □ zrobić

zub

zuŭsim przysł. □ zupełnie, całkiem ♦ wy musi zuŭsim padureli tak hnać praź wiosku – wy chyba całkiem zwariowaliście, żeby tak gnać przez wieś

zwodzić czas. ndok. przech. ○ zwodżu zwodzisz zwodziŭ zwodziła □ kłamać

Ź

źwier rzecz. r.m. ○ Dop. źwiera Mian. l.mn. źwiere □ zwierzę

źwieryna rzecz. r.ż. blm. ○ Dop. źwieryny □

zwierzęta (domowe, gospodarskie)

żonka

Ż

żawaronak rzecz. r.m. ○ Dop. żawaronka Mian. l.mn. żawaronki □ skowronek

żmienia rzecz. r.ż. ○ Dop. żmieni Mian. l.mn.

żmieni □ garść

rzecz. r.ż. ○ Dop. żonki Mian. l.mn.

żonki □ żona ♦ fura, filcy, żonka,

dobra samahonka – skóra, fura i

komóra

ŻOŬTY PRZYM. ○ R.Ż. ŻOŬTA R.NIJ. ŻOŬTA □

ŻOŁTY

żyto rzecz. r.nij. ○ Dop. żyta □ żyto

żywina rzecz. r.ż. blm. ○ żywiny □ zwierzęta

DEKLINACYJA PRYMIETNIKOŬ

Prymietniki admieniajucsa pawodle roznych uzoroŭ u zależnaści ad taho, czy akcent u jich padaje na korań (np. nowy), czy na kancoŭku (np. stary). Roznyja kancoŭki majuć toża prymietniki, u jakich astatni zyczny¹ jest miachki (np. tani), ćwiordy (np. czorny) albo h, ch, k (np. darahi, hłuchi, lochki).

Astatni zyczny ćwiordy, akcent na korani: nowy

l.poj.

l.mn.

r.m.

r.ż.

r.nij.

Mian.

now-y

now-a

now-a

now-yja

Dop.

now-aho

now-aj(e)

now-aho

now-ych

Cel.

now-amu

now-aj

now-amu

now-ym

Bier.

now-y/now-aho

now-u

now-a

now-yja

Narz.

now-ym

now-aj(u)

now-ym

now-ymi

Msc.

now-ym

now-aj

now-ym

now-ych

Astatni zyczny ćwiórdy, akcent na kancoŭcy: stary

l.poj.

l.mn.

r.m.

r.ż.

r.nij.

Mian.

star-y

star-aja

star-oje

star-yja

Dop.

star-oho

star-oj(e)

star-oho

star-ych

Cel.

star-omu

star-oj

star-omu

star-ym

Bier.

star-y/star-oho

star-uju

star-oje

star-yja

Narz.

star-ym

star-oj(u)

star-ym

star-ymi

Msc.

star-ym

star-oj

star-ym

star-ych

Astatni zyczny miachki, akcent na korani: tani

l.poj. l.mn.

r.m. r.ż. r.nij.

Mian.

tan-i

tan-ia

tan-ia

tan-ija

Dop.

tan-iaho

tan-iaj(e)

tan-iaho

tan-ich

Cel.

tan-iamu

tan-iaj

tan-iamu

tan-im

Bier.

tan-i/tan-iaho

tan-iu

tan-ia

tan-ija

Narz.

tan-im

tan-iaj(u)

tan-im

tan-imi

Msc.

tan-im

tan-iaj

tan-im

tan-ich

Astatni zyczny h, ch albo k, akcent na korani: doŭhi

l.poj.

l.mn.

r.m.

r.ż.

r.nij.

Mian.

doŭh-i

doŭh-a

doŭh-a

doŭh-ija

Dop.

doŭh-aho

doŭh-aj(e)

doŭh-aho

doŭh-ich

Cel.

doŭh-amu

doŭh-aj

doŭh-amu

doŭh-im

Bier.

doŭh-i/doŭh-aho

doŭh-u

doŭh-a

doŭh-ija

Narz.

doŭh-im

doŭh-aj(u)

doŭh-im

doŭh-imi

Msc.

doŭh-im

doŭh-aj

doŭh-im

doŭh-ich

Astatni zyczny h, ch albo k, akcent na kancoucy: darahi

l.poj.

l.mn.

r.m.

r.ż.

r.nij.

Mian.

darah-i

darah-aja

darah-oje

darah-ija

Dop.

darah-oho

darah-oj(e)

darah-oho

darah-ich

Cel.

darah-omu

darah-oj

darah-omu

darah-im

Bier.

darah-i/darah-oho

darah-uju

darah-oho

darah-ija

Narz.

darah-im

darah-oj(u)

darah-im

darah-imi

Msc.

darah-im

darah-oj

darah-im

darah-ich