Sejm zrobił wreszcie coś, za co należą mu się brawa. Zakazał reklamowania alkoholu, w tym piwa, a nawet piwa bezalkoholowego. I bardzo dobrze. Teraz powinien pójść za ciosem: wyrzucić TikToka, ukrócić działalność algorytmów premiujących agresję i zacząć na poważnie walczyć z przemysłem ogłupiania społeczeństwa. Bo patrząc na to, co dzieje się wokół nas, trudno oprzeć się wrażeniu, że żyjemy w kraju ludzi permanentnie pijanych, naćpanych, przebodźcowanych i śmiertelnie obrażonych na cały świat.
19 listopada Sejm odrzucił poprawkę Senatu, która miała dopuścić reklamowanie piwa bezalkoholowego. Tym samym utrzymał szeroki zakaz reklamy alkoholu, również w odniesieniu do piwnych zerówek. Ustawa czeka jeszcze na podpis prezydenta, ale już sama decyzja parlamentu zasługuje na uznanie. Oczywiście natychmiast znaleźli się obrońcy wolności. Wolności do oglądania reklam piwa podczas meczu, wolności do kupowania dwunastu piw w cenie sześciu i wolności do wychowywania kolejnego pokolenia w przekonaniu, że alkohol jest nieodłącznym elementem dobrej zabawy, relaksu, przyjaźni, męskości, sukcesu i właściwie wszystkiego, co w życiu przyjemne.
Partnerzy portalu:
Przez dziesięciolecia przemysł alkoholowy wykonał kawał znakomitej roboty. Udało mu się wmówić społeczeństwu, że picie piwa jest niemal narodowym obowiązkiem. Grill bez piwa? Mecz bez piwa? Wakacje bez piwa? Przecież to prawie zamach na polskość. A kiedy zaczęła się zmieniać społeczna świadomość, pojawiło się piwo 0%. Produkt sam w sobie znacznie mniej szkodliwy od alkoholowego odpowiednika, ale jednocześnie znakomity nośnik tych samych marek, skojarzeń i rytuałów. Wielkie koncerny mogły nadal reklamować swoje logotypy, zachowując przy tym minę troskliwego promotora zdrowego stylu życia.
Koniec z tym. Państwo nie ma obowiązku udostępniać przestrzeni reklamowej przemysłowi, którego produkty generują gigantyczne koszty zdrowotne i społeczne. Ale skoro już zaczęliśmy sprzątać, to może warto zająć się kolejnym śmietnikiem?
TikTok. Cyfrowy narkotyk w kieszeni
Gdybym miał wskazać jedną aplikację, którą należałoby wyrzucić z polskiej przestrzeni cyfrowej, byłby to TikTok. I nie dlatego, że jest chiński, choć kwestia kontroli nad danymi i wpływu zagranicznych podmiotów też zasługuje na uwagę. Przede wszystkim dlatego, że jego konstrukcja jest podporządkowana jednemu celowi: przykuć człowieka do ekranu na jak najdłużej. Piętnaście sekund. Następny film. Kolejne piętnaście sekund. Śmieszny pies, półnaga influencerka, wypadek samochodowy, teoria spiskowa, polityk krzyczący na drugiego polityka, sensacyjna wiadomość, której nikt nawet nie próbował zweryfikować. I od nowa. Nie trzeba czytać. Nie trzeba myśleć. Nie trzeba nawet podejmować decyzji, co chce się obejrzeć. Algorytm podejmie ją za nas.
To nie jest już wyłącznie moja publicystyczna niechęć. W lutym 2026 roku Komisja Europejska wstępnie uznała, że uzależniająca konstrukcja TikToka narusza unijny Akt o usługach cyfrowych. W listopadzie wskazała kolejny problem: mechanizm rekomendacji wciągający użytkowników w coraz głębsze, powtarzalne strumienie podobnych treści, mogących szkodzić zdrowiu psychicznemu. Innymi słowy, europejskie instytucje zaczęły oficjalnie dostrzegać to, co każdy obserwator internetu widzi od lat. Stworzyliśmy środowisko, w którym człowiek ma nieustannie konsumować kolejne bodźce, a jego uwaga stała się surowcem eksploatowanym przez wielkie korporacje.
I naprawdę trudno mi zrozumieć, dlaczego państwo może ograniczać reklamę papierosów czy alkoholu, ale miałoby bezradnie rozkładać ręce wobec aplikacji zaprojektowanej tak, by użytkownik nie potrafił się od niej oderwać.
Algorytmy produkują społeczne szaleństwo
TikTok jest jednak tylko najbardziej jaskrawym przykładem. Facebook, Instagram czy X korzystają z mechanizmów, które również potrafią zamieniać debatę publiczną w niekończącą się awanturę. Dawniej, żeby zostać publicznie zauważonym, trzeba było mieć coś mądrego do powiedzenia. Dziś często wystarczy mieć coś do wykrzyczenia. Im głupsze, tym większy zasięg. Napisz rozsądny, rzeczowy komentarz, a przeczyta go kilkanaście osób. Napisz, że wszyscy naukowcy są przekupieni, samochody elektryczne wybuchają, ekolodzy chcą wprowadzić komunizm, a światem rządzi tajna organizacja – i masz szansę zostać internetową gwiazdą. Nie dlatego, że algorytm koniecznie wierzy w te bzdury. On nie wierzy w nic. Jego interesuje reakcja.
Wściekłość generuje komentarze. Oburzenie prowokuje udostępnienia. Kłótnia zatrzymuje użytkownika na platformie. A im dłużej użytkownik tam przebywa, tym więcej reklam można mu wyświetlić. To nie jest wyłącznie publicystyczna teoria. Badanie opublikowane w 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature” pokazało, że algorytmy oparte na zaangażowaniu wzmacniały ekspozycję na treści toksyczne, emocjonalne i wywołujące moralne oburzenie w porównaniu z uporządkowanym chronologicznie strumieniem informacji. Zwiększały też postrzeganą wrogość między grupami politycznymi.
Mamy więc sytuację absurdalną. Społeczeństwo coraz bardziej się nienawidzi, a korporacje technologiczne zarabiają na tej nienawiści pieniądze. Politycy narzekają na polaryzację, dziennikarze na upadek debaty publicznej, psychologowie ostrzegają przed przebodźcowaniem, a tymczasem system nadal premiuje tego, kto najgłośniej obrazi drugiego człowieka. Może więc należałoby po prostu zakazać stosowania algorytmów, których podstawowym mechanizmem jest promowanie konfliktów i uzależnianie użytkowników od kolejnych emocjonalnych reakcji? Wymusić na platformach neutralne, chronologiczne wyświetlanie treści i oddać ludziom kontrolę nad tym, co oglądają? Przecież internet funkcjonował kiedyś bez tej całej maszynerii.
Przepite, przećpane, przebodźcowane społeczeństwo
Coraz częściej odnoszę wrażenie, że obserwujemy społeczny eksperyment, którego skutków nikt nie potrafi kontrolować. Z jednej strony mamy alkohol, narkotyki i inne używki. Z drugiej smartfony, krótkie filmiki, nieustanne powiadomienia, internetową pornografię, hazard i cyfrowe mechanizmy nagradzania kolejnych kliknięć. Do tego informacyjny chaos, permanentne poczucie zagrożenia i polityczną histerię podsycaną przez media społecznościowe.
Człowiek budzi się i sięga po telefon. Je śniadanie z telefonem. Pracuje z telefonem. Siedzi na toalecie z telefonem. Kładzie się spać z telefonem. A pomiędzy tym wszystkim bombardowany jest tysiącami komunikatów, z których znaczna część ma wzbudzić w nim strach, złość, pożądanie albo zazdrość. Potem dziwimy się, że ludzie są rozdrażnieni, nie potrafią skupić uwagi, nie umieją ze sobą rozmawiać i coraz częściej postrzegają każdego o odmiennych poglądach jako śmiertelnego wroga.
Żeby było jasne: nie twierdzę, że wszyscy Polacy piją, ćpają i bezmyślnie przewijają TikToka. Twierdzę, że stworzyliśmy warunki, w których destrukcyjne zachowania stały się niezwykle łatwo dostępne, społecznie akceptowane, a przede wszystkim znakomicie opłacalne dla tych, którzy je podsycają. A kiedy ktoś proponuje ograniczenie tej patologii, natychmiast słyszy, że zamierza odebrać obywatelom wolność.
Jaką wolność? Wolność do bycia manipulowanym przez algorytm? Wolność do oglądania kolejnej reklamy alkoholu? Wolność do spędzenia czterech godzin dziennie na oglądaniu filmików, których treści następnego dnia nie potrafimy nawet przypomnieć? Wolność jednostki jest ogromną wartością. Ale nie powinna być wygodną wymówką dla korporacji, które uczyniły z wykorzystywania ludzkich słabości niezwykle dochodowy model biznesowy.
Może najwyższy czas trochę wytrzeźwieć?
Oczywiście sam zakaz reklam alkoholu nie sprawi, że Polacy przestaną pić. Zniknięcie TikToka nie przywróci automatycznie zdolności koncentracji, a ograniczenie toksycznych algorytmów nie zamieni internetowych awanturników w miłośników filozoficznych dyskusji. Nie o cud chodzi. Chodzi o to, żeby państwo przestało bezradnie przyglądać się przemysłowi, który zarabia na niszczeniu zdrowia, uwagi i relacji społecznych.
Dlatego decyzję Sejmu o zakazie reklam alkoholu uważam za jeden z rozsądniejszych kroków ostatnich lat. Teraz chciałbym zobaczyć równie zdecydowane działania wobec TikToka i platform społecznościowych, które uczyniły z agresji, manipulacji i uzależniających bodźców podstawę swojej działalności. Czy całkowity zakaz TikToka byłby radykalny? Owszem. Ale równie radykalne wydawały się kiedyś ograniczenia reklamy papierosów. Dzisiaj nikogo specjalnie nie dziwi, że koncern tytoniowy nie może reklamować swoich produktów przy szkolnym boisku.
Być może za dwadzieścia lat będziemy z podobnym zdumieniem wspominać czasy, w których pozwalaliśmy wielkim korporacjom bez ograniczeń eksperymentować na uwadze i psychice milionów ludzi, również dzieci. A może nawet doczekamy momentu, w którym Polacy znów nauczą się rozmawiać bez wrzasku, spędzać czas bez alkoholu i odpoczywać bez telefonu przyklejonego do dłoni.
Na razie proponuję prosty plan: mniej wódki, mniej TikToka, mniej algorytmicznego szczucia. Może kiedy społeczeństwo wreszcie wytrzeźwieje, odstawi cyfrowe narkotyki i przestanie być bombardowane nieustannymi bodźcami, odkryje rzecz dziś niemal rewolucyjną: że do normalnego życia wystarczy własny rozum.



