Za każdym razem, gdy publikujemy tekst dotyczący konieczności zmniejszenia Siemianówki, by ratować Narew, bo brudny i zdegradowany zalew zabiera rzece wodę – pojawia się ten sam typ komentarzy. Próbujący tłumaczyć, że to nie Siemianówka jest winna, a Białoruś, która miałaby swoimi inwestycjami wpływać na poziom rzeki. Sprawdziliśmy dogłębnie rosyjskojęzyczny internet. Jakie wnioski z tego przeszukania płyną?
Narew nie zaczyna się w zbiorniku Siemianówka. Jej źródła znajdują się na Białorusi, w rejonie bagna Dzikie i Puszczy Białowieskiej. Zanim rzeka przekroczy granicę z Polską i wpłynie do zbiornika, pokonuje po białoruskiej stronie około 44 kilometrów. Może więc pojawić się pytanie, czy przyczyn niskiego poziomu Narwi należy szukać właśnie tam.
Partnerzy portalu:
Dostępne materiały nie dają jednak nawet cienia podstaw do takiego wniosku. Przeciwnie, w białoruskich opracowaniach przyrodniczych Narew jest opisywana jako rzeka, która spośród cieków Puszczy Białowieskiej ucierpiała wskutek melioracji stosunkowo najmniej. Bezpośrednio z jej systemem związany jest tylko jeden większy obszar melioracyjny – „Borki–Popielewo” o powierzchni około 470 hektarów – oraz pojedyncze, stare kanały w górnym biegu rzeki.
Taki system może lokalnie przyspieszać odpływ wody z gruntów i mokradeł. Nie jest jednak odpowiednikiem dużej zapory ani zbiornika retencyjnego. Nie znaleźliśmy również informacji, by na białoruskim odcinku Narwi funkcjonowała budowla pozwalająca zatrzymywać znaczne ilości wody, regulować przepływ do Polski albo przekierowywać go do innej zlewni.
Warto też uważać na częste pomieszanie Narwi z Narewką. To właśnie Narewka, będąca dopływem Narwi, została na białoruskim odcinku znacznie silniej wyprostowana, skanalizowana i zasilona wodami z rowów melioracyjnych. W ostatnich latach rozpoczęto tam nawet odtwarzanie naturalnych zakoli. Nie należy jednak przenosić informacji o silnym przekształceniu Narewki na główną rzekę Narew.
Nie oznacza to, że stan białoruskich mokradeł jest zupełnie obojętny. Narew wypływa z bagna Dzikie, dlatego osuszanie torfowisk, zarastanie kanałów, zmiany klimatyczne oraz długie okresy bez opadów mogą wpływać na ilość wody docierającej do granicy. Mokradła działają jak naturalna gąbka: zatrzymują wodę po roztopach i deszczach, a następnie stopniowo oddają ją rzece. Jeżeli tracą zdolność retencji, rzeka może gwałtowniej reagować na opady, a jednocześnie szybciej słabnąć podczas suszy. Bagno Dzikie leży jednak na dziale wodnym i zasila źródłowe obszary kilku rzek, dlatego bez dokładnych pomiarów nie można określić, jak zmienia się ilość wody trafiającej stamtąd do Narwi.
Najważniejszy wniosek z naszych poszukiwań jest więc taki: nie ma dowodów, że Białoruś zatrzymuje Narew, odbiera jej wodę albo poprzez rozległą meliorację doprowadziła do obecnego kryzysu rzeki w Polsce. Białoruski odcinek jest krótki, słabo zagospodarowany i pozbawiony dużych obiektów regulujących przepływ. Znajdujące się tam urządzenia melioracyjne mogą mieć znaczenie lokalne, ale system „Borki–Popielewo”, obejmujący 4,7 kilometra kwadratowego, trudno uznać za wyjaśnienie problemów całej górnej Narwi.
Dlatego przyczyn niskich stanów rzeki należy szukać przede wszystkim w całym układzie: coraz słabszych zimowych roztopach, suszach, utracie naturalnej retencji, regulacji koryta oraz sposobie funkcjonowania zbiornika Siemianówka. Białoruska część zlewni może wpływać na wielkość dopływu – bo każda część zlewni ma takie znaczenie – ale dostępne informacje nie wskazują, by to właśnie działalność Białorusi była głównym źródłem problemu.
Mówiąc najprościej: Narew może już przy granicy nie być potężną rzeką, lecz nie dlatego, że Białoruś zatrzymuje jej wodę. Jest to naturalnie niewielki, źródłowy ciek wypływający z mokradeł. Poważne przekształcenie jej rytmu następuje dopiero dalej, gdy rzeka wpływa do wielkiego, sterowanego przez człowieka zbiornika Siemianówka.
