Białystok i zadowolenie z prowincjonalnej skali sukcesu. Czas na klopsika.

Białystok i zadowolenie z prowincjonalnej skali sukcesu. Czas na klopsika.

Są miasta, które marzą o tym, by przyciągać inwestorów, rozwijają infrastrukturę, budują swoją pozycję gospodarczą i walczą o mieszkańców. Jest też Białystok. Miasto niemal trzystutysięczne, stolica województwa, które właśnie przeżyło coś na kształt gospodarczego orgazmu. Otworzono IKEA. A właściwie jej miniaturkę. Brakowało tylko orkiestry dętej i salwy honorowej. Zwyczajne wydarzenie handlowe urosło do rangi wielkomiejskiego triumfu, a władze miasta ustawiły się do uroczystego przecinania wstęgi, jakby właśnie otwierano nowy World Trade Center.

Białostocka IKEA ma nieco ponad 3600 metrów kwadratowych. Dla porównania sklep w Szczecinie ma około 29 tysięcy, a w Bydgoszczy około 30 tysięcy metrów kwadratowych. To osiem razy więcej! Tymczasem w Białymstoku wiceprezydent Rafał Rudnicki otwierał sklep jakby Białystok od niego miał być samodzielnym bytem w G20. Co dalej? Uroczyste otwarcie nowej Żabki?

Partnerzy portalu:

Najgorsze jest jednak to, że ta miniaturowa IKEA jest doskonałą metaforą całego miasta. Wszystko tu musi być jak gdzie indziej, ale koniecznie w wersji na pół gwizdka. Gdzieś zobaczono dekoracyjne parasolki? To i u nas muszą wisieć parasolki. Donice? To i u nas postawmy donice w ogrodzie Pałacu Branickich. W dużych miastach są reprezentacyjne place? To zalejmy betonem Rynek Kościuszki, bo przecież wielkomiejskość mierzy się powierzchnią kostki brukowej.

I tak powstaje miasto, które wygląda, jakby ktoś oglądał zdjęcia wielkich metropolii, ale nie przeczytał ani jednego zdania o tym, dlaczego te metropolie rzeczywiście są wielkie. Bo wielkomiejskość nie polega na kopiowaniu dekoracji. Polega na gospodarce, komunikacji, kulturze, urbanistyce i odwadze podejmowania decyzji wykraczających poza następną kadencję.

W cywilizowanych urbanistycznie miastach coraz częściej przywraca się pieszym przestrzeń na poziomie ulicy, rezygnując tam, gdzie to możliwe, z przejść podziemnych. Człowiek ma prawo przejść przez miasto normalnie, a nie wspinać się i schodzić po schodach, bo najważniejszym mieszkańcem metropolii jest samochód. Tymczasem u nas myślenie o przestrzeni publicznej wciąż zbyt często przypomina projektowanie z czasów, gdy pieszy był przeszkodą w ruchu. Pod ziemię z nim. Jak szczura. Na powierzchni musi być przecież miejsce na kolejną porcję betonu.

A potem zapraszamy go do mini-IKEI na klopsiki. Wielki świat! Jeszcze tylko zdjęcie na Facebooka i można wracać do domu z poczuciem uczestnictwa w historycznym wydarzeniu.

Ale prawdziwy majstersztyk białostockiego myślenia o rozwoju nazywa się Krywlany. Od lat słyszymy o lotnisku. O tym, jak bardzo jest potrzebne przedsiębiorcom. Jak otworzy Podlasie na świat. Jak przyciągnie kapitał, inwestorów i turystów. Opowieści są tak piękne, że człowiek niemal słyszy już komunikat: „Szanowni państwo, rozpoczynamy wejście na pokład samolotu do Nowego Jorku”.

Tymczasem mamy pas o długości 1350 metrów, którego pełne wykorzystanie ograniczają drzewa. W planach jest wydłużenie go do 1780 metrów. Czyli dołożenie około 430 metrów asfaltu, choć nawet to samo w sobie nie oznacza powstania portu lotniczego zdolnego konkurować z dużymi regionalnymi lotniskami. Ale nic to! Najważniejsze, że będzie spółka.

Miasto i województwo zdecydowały o powołaniu spółki Lotnisko Białystok-Krywlany. Jej roczne finansowanie za realizację zadań szacuje się na 5–6 milionów złotych. Pięć do sześciu milionów rocznie! Na obsługę przedsięwzięcia, którego podstawowy problem, czyli możliwość faktycznego uruchomienia regularnego ruchu pasażerskiego, wciąż pozostaje nierozwiązany.

Oczywiście zaraz usłyszymy o potencjale, perspektywach, synergii, łańcuchach dostaw i historycznej szansie dla Podlasia. Podlaski Klub Biznesu już przekonuje, że lotnisko to konieczny warunek rozwoju regionu. A mnie interesuje znacznie prostsza rzecz: kiedy, dokąd, czym i za ile poleci z tego lotniska przeciętny mieszkaniec Białegostoku? Gdzie jest wiarygodny harmonogram? Gdzie rachunek ekonomiczny? Kto odpowie za kolejne miliony, jeżeli po kilku latach zamiast regularnych połączeń pasażerskich nadal będziemy mieli wyłącznie kolejne prezentacje o potencjale?

Bo na razie wygląda to tak, jakbyśmy zamiast budować realne lotnisko, budowali przede wszystkim instytucję zajmującą się marzeniem o lotnisku. Jeszcze trochę i w Białymstoku pierwsze odlecą nie samoloty, lecz pieniądze podatników. Za to konferencje prasowe będą latały jedna za drugą. I tu dochodzimy do sedna.

Białystok nie jest małym miastem. Ma uczelnie, szpitale, przedsiębiorstwa, młodych wykształconych ludzi, położenie przy wschodniej granicy Unii Europejskiej i ogromny potencjał do odgrywania znacznie poważniejszej roli. Nie brakuje mu też ludzi przedsiębiorczych, kreatywnych i odważnych. Brakuje za to politycznej ambicji, żeby przestać być zadowolonym z byle czego.

W Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku czy Poznaniu punktem odniesienia jest rywalizacja o inwestycje, talenty, biznes i znaczenie na międzynarodowej mapie. W Białymstoku jako wielkie wydarzenie można sprzedać pojawienie się sklepu, który w innych miastach byłby po prostu jednym z wielu punktów handlowych. I to jest najbardziej przygnębiające. Nie fakt, że IKEA otworzyła u nas mniejszy sklep. Najbardziej przygnębiające jest to, że my tę decyzję potrafimy odebrać niemal jak akt nobilitacji.

Szwedzki koncern uznał, że wystarczy nam 3600 metrów kwadratowych. W porządku. Ale dlaczego władze prawie trzystutysięcznego miasta zachowują się tak, jakby właśnie dostąpiły zaszczytu przyjęcia do elitarnego klubu cywilizowanego świata? Dlaczego kolejne kadencje samorządowców mijają w atmosferze nieustannego samozadowolenia, skoro Białystok wciąż ma tak wiele do nadrobienia?

Może dlatego, że mieszkańcom od lat sprzedaje się wielkomiejskość w formie dekoracji, a nie rezultatów. Nowe światełka, nowe donice, nowa wstęga, nowa wizualizacja. Wszystko doskonale wygląda na zdjęciach. Znacznie gorzej wypada pytanie, co z tego rzeczywiście zmienia pozycję miasta na mapie Polski. Oczywiście ktoś tych polityków wybiera. Ktoś zachwyca się kolejnymi przeciętymi wstęgami. Ktoś uznaje, że skoro jest coraz więcej apartamentowców i ozdobnych instalacji, to miasto musi rozwijać się znakomicie. I dopóki tym mierzymy sukces, dopóty będziemy otrzymywać dokładnie taką politykę, na jaką pozwalamy.

Białystok ma rozmiar dużego miasta, ale zdecydowanie zbyt często myśli jak przeciętne miasto powiatowe, dla którego otwarcie marketu jest wydarzeniem sezonu, a przyjazd przedstawiciela znanej marki — niemal wizytą głowy państwa. I żeby nie było: nie mam nic przeciwko małym miastom powiatowym. Wiele z nich ma dziś znacznie więcej odwagi, konsekwencji i pomysłów niż niejeden samorząd wojewódzki.

Problem w tym, że od stolicy województwa, największego miasta północno-wschodniej Polski, mamy prawo wymagać czegoś więcej niż wielkiego święta z okazji otwarcia małego sklepu. Białystok powinien wreszcie przestać pytać, co jeszcze można skopiować z innych miast, i zacząć zastanawiać się, co zrobić, żeby inne miasta chciały kopiować coś od nas. Bo podczas gdy władze miasta przecinają kolejne wstęgi i celebrują następne „historyczne sukcesy”, rzeczywistość wystawia Białemustokowi rachunek. I nie jest to rachunek za szwedzkie klopsiki.

12 listopada Forsal opublikował dane demograficzne, które powinny w białostockim magistracie wywołać większe poruszenie niż otwarcie wszystkich sklepów IKEA w Polsce razem wziętych. W 2017 roku w Białymstoku urodziło się 3597 dzieci. W 2025 roku już tylko 2137. Spadek o niemal 41 procent! Co więcej, w ciągu zaledwie roku liczba mieszkańców w wieku 25–39 lat zmniejszyła się o 4,1 procent. A w pierwszym półroczu 2026 roku Białystok stracił 741 mieszkańców, z czego 403 osoby z powodu ujemnego salda migracji.

To nie są wizualizacje, projekty, strategie ani obietnice. To są liczby. I one nie potrzebują konferencji prasowej, żeby opowiedzieć historię miasta. Białystok się starzeje. Białystok traci młodych mieszkańców. Więcej ludzi się z niego wyprowadza, niż do niego przyjeżdża. A samorządowa elita z zapałem godnym lepszej sprawy świętuje otwarcie sklepu meblowego wielkości jednej ósmej normalnej IKEI i snuje wizje o lotnisku.

Można oczywiście dalej fotografować się przy przecinaniu wstęg. Można stawiać następne donice, wieszać parasolki i powoływać kolejne spółki, w których za publiczne miliony będzie się pielęgnować marzenia o wielkich inwestycjach. Można nawet ogłosić Białystok metropolią przyszłości. Papier i Facebook przyjmą wszystko. Tylko że młodzi ludzie nie zostają w mieście dlatego, że wiceprezydent pięknie wygląda z nożyczkami. Zostają tam, gdzie widzą przyszłość. Gdzie są dobre miejsca pracy, perspektywy rozwoju, sprawna komunikacja, atrakcyjne wynagrodzenia i poczucie, że miasto zmierza dokądś dalej niż do następnej kadencji tych samych polityków.

I właśnie tu leży największa porażka białostockiej wielkomiejskości. Władze z dumą pokazują nam, co nowego pojawiło się w mieście, podczas gdy statystyki coraz brutalniej pokazują, kogo w tym mieście zaczyna brakować. Bo ostatecznie sukces miasta mierzy się tym, czy ludzie chcą w nim mieszkać, pracować, zakładać rodziny i wiązać z nim swoją przyszłość.

Kamil Gopaniuk
Kamil Gopaniuk

Redaktor naczelny Podlaskie TV, dziennikarz z krwi i kości, a od niedawna także pisarz, który postanowił średniowieczne opowieści przenieść z komputera na papier. Z wykształcenia prawnik-administratywista i filolog polski, z ducha — człowiek pogranicza. Z dziada Białostoczanin, z pradziada Kresowiak, niosący w sobie tę mieszankę uporu, nostalgii i ciekawości świata. Fascynuje go wszystko, co ma w sobie ruch i sens: transport, samorząd, turystyka, przyroda i historia. O tych tematach może pisać długo, namiętnie i bez końca — bo w każdym z nich znajduje opowieść wartą opowiedzenia.