Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda pięknie. Ogromna tafla wody, żaglówki, plaże i rozległe tereny przyrodnicze. Zbiornik Siemianówka od lat jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji Podlasia. Tylko czy za tym malowniczym krajobrazem nie kryje się historia jednej z największych pomyłek w gospodarowaniu wodą w naszym regionie? Przygotowaliśmy film dokumentalny, w którym przyglądamy się temu, jak budowa Siemianówki zmieniła Narew i dlaczego przyszłość tej niezwykłej rzeki budzi coraz większy niepokój.
Przez tysiące lat Narew funkcjonowała według naturalnego rytmu. Wiosną występowała z brzegów, zalewając rozległe łąki i mokradła. Latem jej poziom opadał, ale woda zgromadzona w dolinie pozwalała przetrwać suchsze miesiące. Ten system stworzył jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów rzecznych Europy, którego symbolem stała się słynna Polska Amazonka. Wszystko zaczęło się zmieniać, kiedy człowiek postanowił podporządkować rzekę swoim potrzebom.
Partnerzy portalu:
Wielkie jezioro, którego wcześniej nie było
Budowę Zbiornika Siemianówka rozpoczęto w 1977 roku. Aby stworzyć sztuczne jezioro, przejęto setki gospodarstw i zlikwidowano kilka miejscowości. Naturalną dolinę Narwi przegrodzono zaporą, a na jej miejscu powstał zbiornik zajmujący ponad 30 kilometrów kwadratowych. Miał gromadzić wodę, pomagać w okresach suszy i chronić przed powodziami. Przez lata stał się również miejscem wypoczynku, turystyki i sportów wodnych. Tyle że rzeka nie kończy się na zaporze.
Woda, która pozostaje w Siemianówce, nie płynie dalej Narwią. A sposób jej wypuszczania ma znaczenie dla całej doliny położonej poniżej zbiornika. Naukowcy od dawna zwracają uwagę, że po wybudowaniu Siemianówki zmienił się naturalny rytm przepływów. Wiosenne wezbrania stały się mniejsze i krótsze. Tymczasem właśnie okresowe zalewanie doliny jest jednym z warunków istnienia narwiańskich mokradeł.
Czy Siemianówka rzeczywiście oszczędza wodę?
To jedno z najbardziej zaskakujących pytań, które stawiamy w filmie. Siemianówka jest ogromna, ale wyjątkowo płytka. Jej średnia głębokość przy pełnym napełnieniu wynosi około 2,5 metra. Tak rozległa powierzchnia wody oznacza znaczne straty wskutek parowania. Według szacunków przedstawionych w naszym materiale, przy określonych założeniach dotyczących powierzchni zbiornika i intensywności parowania, do atmosfery może trafiać około 12 miliardów litrów wody rocznie. To wartość szacunkowa, a nie wynik pomiaru z konkretnego roku.
Pojawia się zatem pytanie, czy utrzymywanie tak wielkiej powierzchni płytkiego jeziora rzeczywiście jest najlepszym sposobem zabezpieczania zasobów wodnych regionu. Tym bardziej że poniżej zapory znajduje się rzeka, której ekosystem potrzebuje nie tylko wody, ale również naturalnych zmian przepływu.
Polska Amazonka nie może istnieć bez wody
Największe konsekwencje zmian hydrologicznych mogą być widoczne daleko od samej Siemianówki. Narwiański Park Narodowy chroni niezwykły system rozlewisk, odnóg rzecznych, torfowisk i szuwarów. Ten krajobraz nie powstał przypadkiem. Przez tysiące lat kształtowała go woda, która okresowo zalewała dolinę. Gdy wezbrania są coraz mniejsze, zmieniają się warunki funkcjonowania całego ekosystemu. Mokradła stają się bardziej podatne na przesuszanie, zmienia się roślinność, pogarszają się warunki życia części gatunków zwierząt.
Paradoks polega na tym, że to, co z punktu widzenia człowieka może wydawać się sukcesem — ograniczenie powodzi — dla naturalnej doliny rzecznej bywa poważnym zagrożeniem. Nie bez powodu Narew nazywana jest Polską Amazonką. Jeżeli chcemy zachować jej wyjątkowy charakter, musimy zadbać o procesy przyrodnicze, które ten charakter stworzyły.
Czy można jeszcze uratować Narew?
Najważniejsze jest to, że problem nie został odkryty wczoraj. Już wiele lat temu naukowcy analizowali, w jaki sposób zmienić gospodarowanie wodą w Siemianówce, aby poprawić warunki hydrologiczne doliny Narwi. Powstawały modele i symulacje, które pokazywały możliwości wykorzystania odpowiednio zaplanowanych zrzutów wody. Dziś warto pójść o krok dalej i zapytać, czy obecny kształt zbiornika powinien pozostać niezmieniony.
Przyszłością Siemianówki jest mniejsze jezioro, a jednocześnie większa powierzchnia odtworzonych mokradeł. Konieczna jest przede wszystkim zmiana zasad gospodarowania wodą. Jedno jest pewne: fakt, że kilkadziesiąt lat temu wybudowano ogromny zbiornik, nie oznacza, że jego obecny sposób funkcjonowania musi być najlepszym rozwiązaniem na kolejne dziesięciolecia.



